Σε μια σημαντική πράξη δημόσιας μνήμης για τους Έλληνες κρατουμένους του Ζάξενχαουζεν, πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 19 Απριλίου τα αποκαλυπτήρια αναθηματικής πλάκας στην εσωτερική πλευρά του περιμετρικού τοίχου του πρώην στρατοπέδου συγκέντρωσης, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την επέτειο της απελευθέρωσής του. Η τοποθέτησή της προέκυψε έπειτα από τις προσπάθειες της Ελληνικής Πρεσβείας στο Βερολίνο και της Ελένης Winckel-Μωραΐτου, μέλους της Διεθνούς Επιτροπής του Ράβενσμπρυκ και υπεύθυνης της Ομάδας Ελλήνων Φίλων του Ράβενσμπρυκ στο Βερολίνο.
Φωτογραφίες: Botschaft von Griechenland in Berlin
Στην τελετή συμμετείχαν ο πρέσβης της Ελλάδας στη Γερμανία, Αλέξανδρος Παπαϊωάννου, ο πρόξενος της Ελλάδας στο Βερολίνο, Ηλίας Κλουβάτος, στρατιωτικοί ακόλουθοι της Ελληνικής Πρεσβείας, ο καθηγητής Dr. Axel Drecoll, διευθυντής του Ιδρύματος Μνημείων Βρανδεμβούργου, ο πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Ζάξενχαουζεν, Andreas Meyer, καθώς και δύο επιζώντες του στρατοπέδου. Χαιρετισμό απηύθυνε επίσης ο Dr. Dietmar Woidke, πρωθυπουργός του ομόσπονδου κρατιδίου του Βρανδεμβούργου. Κατά τον χαιρετισμό του, ο πρέσβης της Ελλάδας αναφέρθηκε στην κράτηση περίπου 670 Ελλήνων αντιστασιακών και μελών εβραϊκών κοινοτήτων της Ελλάδας στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ζάξενχαουζεν.
Ιδιαίτερη στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η ομιλία του Πολωνού επιζώντα Bogdan Bartnikowski, ο οποίος αναφέρθηκε στην εμπειρία της κράτησής του ως παιδί στα ναζιστικά στρατόπεδα. Ο Bartnikowski ήταν μόλις 12 ετών όταν συμμετείχε ως σύνδεσμος στην Εξέγερση της Βαρσοβίας. Συνελήφθη μαζί με τη μητέρα του από τους Ναζί, μεταφέρθηκε στο Άουσβιτς και, λίγο πριν από το τέλος του πολέμου, οδηγήθηκε στο Berlin-Blankenburg, υποστρατόπεδο του Ζάξενχαουζεν, όπου κρατήθηκε έως την απελευθέρωσή του. Η παρουσία του προσέδωσε στην τελετή τη διάσταση της ζωντανής ιστορικής μαρτυρίας.
Τα ονόματα 33 Ελλήνων θυμάτων του Ζάξενχαουζεν ανέγνωσε η Ελένη Winckel-Μωραΐτου. Η τελετή πλαισιώθηκε μουσικά από την ελληνογερμανική χορωδία Polyphonia με έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε και ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Βερολίνου, Παναγιώτης Μαντλής.
Όπως ανέφερε η Ελένη Winckel-Μωραΐτου στο mnemonikon.gr, λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών μέρος της εκδήλωσης μεταφέρθηκε σε εσωτερικό χώρο που παραχωρήθηκε από τη διεύθυνση του Μουσείου. Κατά τη διάρκεια της ερμηνείας του τραγουδιού «Τίποτα δεν πάει χαμένο» του Μάνου Λοΐζου, άνοιξαν τα παράθυρα του κτιρίου, ώστε οι στίχοι να φτάσουν μέχρι την αναθηματική πλάκα, η οποία βρισκόταν απέναντι από τον χώρο της συνάντησης.
Η πλάκα είναι κατασκευασμένη από λευκό μάρμαρο Νάξου και φιλοτεχνήθηκε στο εργαστήριο του μαρμαροτεχνίτη Μάρκου Τζεβά στη Νέα Σμύρνη. Φέρει την απεικόνιση μιας σφιγμένης γροθιάς που αναδύεται μέσα από τα συρματοπλέγματα, σε μια σαφή αναφορά στην αντίσταση. Το Ζάξενχαουζεν, που ιδρύθηκε το 1936 κοντά στο Βερολίνο, υπήρξε ένα από τα κεντρικά στρατόπεδα συγκέντρωσης του ναζιστικού καθεστώτος και λειτούργησε ως πρότυπο στρατόπεδο του συστήματος των SS, αλλά και ως χώρος εκπαίδευσης φρουρών. Από το 1936 έως το 1945 κρατήθηκαν εκεί περισσότεροι από 200.000 άνθρωποι από ολόκληρη την Ευρώπη, ανάμεσά τους πολιτικοί κρατούμενοι, αντιστασιακοί, Εβραίοι, Σίντι και Ρομά, ομοφυλόφιλοι, αιχμάλωτοι πολέμου και άλλες διωκόμενες ομάδες. Δεκάδες χιλιάδες από αυτούς έχασαν τη ζωή τους από πείνα, ασθένειες, καταναγκαστική εργασία, ιατρικά πειράματα, κακομεταχείριση και εκτελέσεις. Το στρατόπεδο διέθετε εκτεταμένο δίκτυο υποστρατοπέδων και συνδέθηκε στενά με την καταναγκαστική εργασία και τη λειτουργία του ναζιστικού μηχανισμού καταστολής. Μετά την απελευθέρωσή του, ο χώρος χρησιμοποιήθηκε από τις σοβιετικές αρχές ως ειδικό στρατόπεδο κράτησης έως το 1950, πριν μετατραπεί σταδιακά σε τόπο μνήμης.
Φωτογραφία: Νίκος Κοσμίδης
Οι εκδηλώσεις μνήμης θα συνεχιστούν την Κυριακή 3 Μαΐου στο Ράβενσμπρυκ, στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για την απελευθέρωση του στρατοπέδου. Η ελληνική ομάδα θα πραγματοποιήσει τελετή μπροστά στο Τείχος των Εθνών, στο σημείο όπου αναγράφεται η λέξη Griechenland, ενώ τα μέλη της θα διαβάσουν τα ονόματα των Ελληνίδων και Ελλήνων κρατουμένων. Στις φετινές εκδηλώσεις θα συμμετάσχει και πάλι η ελληνογερμανική χορωδία Polyphonia.
Φωτογραφία: Νίκος Κοσμίδης
Όπως επισημαίνει η Ελένη Winckel-Μωραΐτου, ιδιαίτερη θέση στις επικείμενες εκδηλώσεις έχει η παρουσία της οικογένειας της κρατούμενης Μπέττυς Βακαλοπούλου. Το παρόν θα δώσει ο γιος της, Giovanni Juliano, μαζί με την οικογένειά του από την Ιταλία. Η Μπέττυ Βακαλοπούλου (1924-2021), γεννημένη στο Μπατούμι της Γεωργίας, εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Αθήνα. Το 1944, ως φοιτήτρια της Σχολής Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, συνελήφθη λόγω της αντιστασιακής της δράσης και εκτοπίστηκε στη Γερμανία. Συμμετείχε στην Αντίσταση μαζί με την αδελφή της, Ανθή. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ράβενσμπρυκ, όπου έλαβε τον αριθμό κρατουμένης 41321, και στη συνέχεια στο στρατόπεδο-δορυφόρο Leipzig-HASAG του Μπούχενβαλντ. Μετά τον πόλεμο ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην Αρχιτεκτονική και ανέπτυξε σημαντική επαγγελματική, επιστημονική και κοινωνική παρουσία, αφήνοντας ουσιαστικό αποτύπωμα στον χώρο της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομίας, ενώ τιμήθηκε και για την αντιστασιακή και δημόσια προσφορά της. Το 2016 είχε δώσει η ίδια το παρόν στην τελετή μνήμης για τις Ελληνίδες του Ράβενσμπρυκ, κατά την οποία έγιναν τα αποκαλυπτήρια της σχετικής τιμητικής πλάκας.
Φωτογραφίες: Νίκος Κοσμίδης
Οι φετινές εκδηλώσεις στο Ζάξενχαουζεν και η συνέχεια των τελετών μνήμης στο Ράβενσμπρυκ αναδεικνύουν και τον ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικές πρωτοβουλίες στις μνημονικές διαδικασίες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Στο πεδίο αυτό έχουν διαμορφωθεί και οι δεσμοί συνεργασίας του προγράμματος Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού με την Ομάδα Ελλήνων Φίλων του Ράβενσμπρυκ στο Βερολίνο. Στο πλαίσιο αυτό, στις επετειακές τελετές του Μαΐου 2025 στο Ράβενσμπρυκ είχε παραστεί ο υπεύθυνος του προγράμματος, Νίκος Κοσμίδης, ενώ τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους ακολούθησε συνάντηση ενημέρωσης με τον πρέσβη της Ελλάδας στη Γερμανία, Αλέξανδρο Παπαϊωάννου, στην έδρα της Ελληνικής Πρεσβείας στο Βερολίνο, με αντικείμενο την ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας στο ευρωπαϊκό μνημονικό πεδίο.
Ακολουθεί η ανακοίνωση της Πρεσβεία της Ελλάδας στο Βερολίνο:
Τους περισσότερους από 670 Έλληνες κρατουμένους του στρατοπέδου συγκέντρωσης Sachsenhausen τίμησε χθες ο Πρέσβης της Ελλάδας στη Γερμανία, κ. Αλέξανδρος Παπαϊωάννου.
Στο περιθώριο των κεντρικών εκδηλώσεων για την 81η επέτειο της απελευθέρωσης του στρατοπέδου, ο Έλληνας Πρέσβης μαζί με τον Πρόξενο της Ελλάδας στο Βερολίνο, κ. Ηλία Κλουβάτο, πραγματοποίησε τα αποκαλυπτήρια της αναμνηστικής πλακέτας για τους Έλληνες που μαρτύρησαν στο Sachsenhausen. Τη σχετική εκδήλωση πλαισίωσε το μουσικό σύνολο Πολυφωνία.
Στη συνέχεια ο κ. Παπαϊωάννου, συνοδεία του Ακολούθου Άμυνας της ελληνικής Πρεσβείας, συνταγματάρχη Αθανασίου Κορώνη, κατέθεσε στεφάνι στο κεντρικό μνημείο του στρατοπέδου στο σημείο ‘Station Z’.
Den mehr als 670 griechischen Häftlingen des Konzentrationslagers Sachsenhausen wurde gestern durch den griechischen Botschafter in Deutschland, Herrn Alexandros Papaioannou, gedacht.
Ιm Rahmen der zentralen Gedenkveranstaltungen zum 81. Jahrestag der Befreiung des Lagers enthüllte der Botschafter gemeinsam mit dem griechischen Generalkonsul in Berlin, Herrn Ilias Klouvatos, eine Gedenktafel zu Ehren der griechischen Häftlinge des Konzentrationslagers Sachsenhausen. Die Zeremonie wurde musikalisch vom Ensemble „Polyphonia“ begleitet.
Im Anschluss legte Herr Papaioannou in Begleitung des Verteidigungsattachés der griechischen Botschaft, Oberst Athanasios Koronis, einen Kranz am zentralen Mahnmal des Lagers an der sogenannten „Station Z“ nieder.
Οι φωτογραφίες από την τελετή των αποκαλυπτηρίων δημοσιεύονται με ευγενική παραχώρηση της Ομάδας Ελλήνων Φίλων του Ράβενσμπρυκ.
Last modified: 20 Απριλίου 2026
[mc4wp_form id="5485"]
