Πώς περνά η μνήμη από εκείνους που έζησαν την Κατοχή σε εκείνους που δεν την έζησαν ποτέ; Και πόση μνήμη είναι αρκετή, όταν οι τελευταίοι άνθρωποι που μπορούν να μιλήσουν από προσωπική εμπειρία λιγοστεύουν;
Το ερώτημα αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο της παρουσίας των Δράσεων Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού στους μαρτυρικούς Λιγκιάδες Ιωαννίνων, 83 χρόνια μετά τη ναζιστική σφαγή της 3ης Οκτωβρίου 1943. Το πρόγραμμα συμμετείχε στο διήμερο αφιέρωμα και στις εκδηλώσεις μνήμης, που κορυφώθηκαν την Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα. Οι εκδηλώσεις διοργανώθηκαν από την Περιφέρεια Ηπείρου, τον Δήμο Ιωαννιτών, την Κοινότητα Λιγκιάδων και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Λιγκιάδων.
Έπειτα από πρόσκληση του Δήμου Ιωαννιτών, την κεντρική ομιλία της επίσημης τελετής πραγματοποίησε ο υπεύθυνος του προγράμματος, Πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων του ΙΘΤΠ και υποψήφιος διδάκτορας Αρχιτεκτονικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Νίκος Κοσμίδης, με θέμα τη μνήμη των μαρτυρικών τόπων και τη σχέση της με τις επόμενες γενιές.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η μετάβαση από τη βιωμένη μνήμη της Κατοχής στη «μεταμνήμη», ο ρόλος των επιζώντων, των απογόνων και των τοπικών κοινωνιών, αλλά και η ανάγκη η προφορική μαρτυρία και η κοινοτική μνήμη να συναντώνται με τα ιστορικά τεκμήρια και την επιστημονική έρευνα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους νέους ανθρώπους και στη σχέση τους με αυτή την ιστορία. Με αφετηρία την πενταετή εμπειρία του προγράμματος από την επαφή με μαθητές ανά την Ελλάδα, τονίστηκε ότι το ενδιαφέρον των νέων για τη μνήμη δεν είναι δεδομένο, αλλά ζητούμενο. Η πρόσβαση στον τόπο, στις μαρτυρίες και στα τεκμήρια και η ελευθερία διατύπωσης ερωτημάτων μπορούν να καλλιεργήσουν μια ουσιαστική και κριτική σχέση με το παρελθόν.
Η ομιλία ανέδειξε επίσης έναν διάσπαρτο χάρτη μιας ματωμένης γεωγραφίας της Ελλάδας, μέσα από τις ιστορίες των μαρτυρικών τόπων και τις κοινές εμπειρίες της κατοχικής βίας. Τονίστηκε ότι οι ιστορίες αυτές δεν μπορούν να περιορίζονται σε μια γενική αφήγηση περί «δεινών του πολέμου», αλλά πρέπει να εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της βίας κατά των αμάχων και των εγκλημάτων πολέμου. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η ανάγκη καταδίκης της σημερινής διολίσθησης στην πολεμική βία και της μετατροπής των αμάχων σε στόχους των συγκρούσεων.
Τέθηκε ακόμη η ανάγκη για μια συνεκτική εθνική πολιτική μνήμης, που θα στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες, την προστασία των υλικών καταλοίπων, την πρόσβαση στα αρχεία, την έρευνα και την εκπαίδευση, αλλά και για ενεργότερη παρουσία των ελληνικών μαρτυρικών τόπων στον ευρωπαϊκό και διεθνή διάλογο. Η διεθνής συνεργασία μπορεί να αποτελέσει πεδίο μνημονικής και πολιτιστικής διπλωματίας, συνδέοντας τη μνήμη με την ιστορική ευθύνη, τη δικαιοσύνη και τη διεκδίκηση επανόρθωσης.
Η ομιλία ολοκληρώθηκε με το ερώτημα «Πόση μνήμη είναι, λοιπόν, αρκετή;», μεταφέροντας το βάρος από την ποσότητα των επετειακών αναφορών στην ακριβέστερη γνώση του παρελθόντος και στην αναγνώριση, πίσω από τους αριθμούς και τις συλλογικές αφηγήσεις, της καθολικής αξίας κάθε ανθρωπίνου προσώπου.
Στην τελετή παρέστη και ο Παναγιώτης Μπαμπούσκας, ο μοναδικός εν ζωή επιζών του Ολοκαυτώματος των Λιγκιάδων.
Την τελετή πλαισίωσαν, επίσης, οι χαιρετισμοί της Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Ιωαννίνων Αναστασίας Γιογλή και του Προέδρου της Κοινότητας Λιγκιάδων Κωνσταντίνου Φούκα. Η Αναστασία Γιογλή συνέδεσε τη μνήμη των Λιγκιάδων με τη σημερινή επανεμφάνιση του φασισμού, του νεοναζισμού, της μισαλλοδοξίας και του φανατισμού, επιμένοντας στην ευθύνη κοινωνίας και θεσμών απέναντι στους νέους και στην ανάγκη ισχυρών αντιφασιστικών αντανακλαστικών. Ο Κωνσταντίνος Φούκας επισήμανε ότι η παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας καταδεικνύει πως οι μαρτυρικοί τόποι παραμένουν δυναμικά παρόντες στη δημόσια ζωή της χώρας.
Ιδιαίτερη θεσμική βαρύτητα στη φετινή επέτειο προσέδωσε η παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα. Στην ομιλία του συνέδεσε τη Σφαγή των Λιγκιάδων με το ευρύτερο κύμα ναζιστικής βίας του 1943 και, αναφερόμενος στη σημερινή ευρωπαϊκή συγκυρία, στάθηκε στην παρέμβαση του Γερμανού Προέδρου Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ για την άνοδο πολιτικών δυνάμεων που αντιμετωπίζουν με συμπάθεια ολοκληρωτικές ιδεολογίες και στο ερώτημα περί πιθανών αναλογιών με την περίοδο της Βαϊμάρης. Υπογράμμισε ακόμη την ευθύνη των πολιτών για την προστασία της δημοκρατίας.
Ο κ. Τασούλας επανέλαβε επίσης ότι οι αξιώσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας για τις γερμανικές επανορθώσεις παραμένουν «ενεργές, νόμιμες, απαράγραπτες και διεκδικήσιμες», συνδέοντάς τες με την ανάγκη απόδοσης δικαιοσύνης και το χρέος απέναντι στην ιστορία.
Την επόμενη ημέρα, σε σύντομη κατ’ ιδίαν συνομιλία, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επανήλθε σε σημεία της ομιλίας, με ιδιαίτερη αναφορά στη σχέση των νέων με την ιστορική μνήμη. Ο Νίκος Κοσμίδης παρουσίασε συνοπτικά την πορεία των Δράσεων Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού, την εμπειρία του προγράμματος από τη συνεργασία με μαθητές και εκπαιδευτικές κοινότητες και την ανάγκη μιας συνεκτικής εθνικής πολιτικής μνήμης.
Η παραμονή στα Ιωάννινα αποτέλεσε επίσης ευκαιρία για συναντήσεις και συζητήσεις με εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, φορέων του πολιτισμού και της πόλης, γύρω από ζητήματα ιστορικής και χωρικής μνήμης, την ανάδειξη λιγότερο γνωστών πτυχών της ιστορίας του 20ού αιώνα, τη σύνδεσή τους με την εκπαίδευση και δυνατότητες μελλοντικών συνεργασιών.
Οι Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού ευχαριστούν θερμά τον Δήμο Ιωαννιτών για την ιδιαίτερα τιμητική πρόσκληση, την εμπιστοσύνη και τη φιλοξενία, με ιδιαίτερη αναφορά στον Δήμαρχο Ιωαννίνων Θωμά Μπέγκα και στον Αντιδήμαρχο Καθημερινότητας, Αθλητισμού και Ευζωίας Ζώων Συντροφιάς Πέτρο Παλάσχα, εκπρόσωπο του Δήμου Ιωαννιτών στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών, για τη συμβολή του στη συμμετοχή του προγράμματος στο φετινό αφιέρωμα.
Last modified: 6 Οκτωβρίου 2026
[mc4wp_form id="5485"]
