Τον θρησκευτικό πλουραλισμό της Κομοτηνής των αρχών του 20ού αιώνα και του σήμερα γνώρισαν οι συμμετέχοντες του ιστορικού περιπάτου που διοργάνωσαν το Κέντρο Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης Europe Direct Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και το Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (ΔΠΘ), με οδηγό τον Δρ. Βασίλη Ριτζαλέο, ιστορικό και μέλος ΕΔΙΠ του τμήματος.
Στην πρόσκληση των διοργανωτών ανταποκρίθηκε ένα πλήθος συμμετεχόντων από την Κομοτηνή, καθώς και από την Ξάνθη και τη Δράμα, μεταξύ των οποίων ξεχώρισε η νεανική παρουσία αρκετών φοιτητών του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης (ΔΠΘ). Εκ μέρους του Europe Direct, χαιρέτησε τους συμμετέχοντες και τους ευχαρίστησε για την ευρεία συμμετοχή τους η κ. Ηράκλεια Γκατζίνη.
Στο καλωσόρισμά του ο κ. Ριτζαλέος εισήγαγε το κοινό στο περιεχόμενο του θεσμού των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Όπως σημείωσε, οι μέρες αυτές επιτρέπουν στους λαούς της Ευρώπης ν’ αναλογιστούν ποια υλικά και άυλα φαινόμενα συνιστούν την κοινή ευρωπαϊκή τους κληρονομιά, τονίζοντας ότι από αυτήν δεν μπορούν να αφαιρεθούν οι σκοτεινές σελίδες της ιστορίας: το δουλεμπόριο, η αποικιοκρατία, ο φασισμός-ναζισμός, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, το Ολοκαύτωμα και βέβαια οι πόλεμοι.
Με ορίζοντα αυτόν τον προβληματισμό, οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν χώρους λατρείας εντός και εκτός των βυζαντινών τειχών της Κομοτηνής, ξεκινώντας από τον παλαιό μητροπολιτικό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1800). Ο ιδιαίτερης ομορφιάς ναός, κτισμένος στη θέση παλαιότερου χριστιανικού ναού, βρίσκεται στην τελική φάση ολοκλήρωσης του έργου συντήρησης και αποκατάστασης του αρχικού κάλλους του, χωρίς τις μεταγενέστερες παρεμβάσεις που αλλοίωσαν τον χαρακτήρα του. Ο κληρικός της Ι. Μητρόπολης Μαρωνείας και Κομοτηνής, π. Παρασκευάς Παρθένης, καλωσόρισε τους συμμετέχοντες και τους ξενάγησε στο εσωτερικό του ναού, το οποίο έχει σήμερα την εικόνα ενός εργαστηρίου συντήρησης, με κάθε σπιθαμή του να δέχεται τη φροντίδα ειδικών επιστημόνων ώστε να διασωθεί για τις επόμενες γενιές.
Ακριβώς απέναντι από τον ναό βρίσκονται μέχρι σήμερα τα ερείπια των θεμελίων της συναγωγής Μπετ Ελ και ο χώρος ανάπτυξης της άλλοτε ζώσας εβραϊκής συνοικίας. Η συναγωγή, αν και χαρακτηρίστηκε μνημείο το 1983 επί υπουργίας Μελίνας Μερκούρη, αφέθηκε στη φθορά και κατεδαφίστηκε το 1994. Στο σημείο όπου κάποτε έστεκε η συναγωγή, ο κ. Ριτζαλέος παρουσίασε τα χαρακτηριστικά της ναοδομίας και τα ιδιαίτερα ταυτοτικά στοιχεία των Σεφαραδιτών Εβραίων. Η κοινή μοίρα των Εβραίων όλων των βουλγαροκρατούμενων περιοχών της Θράκης και της Αν. Μακεδονίας οδήγησε στις 4 Μαρτίου 1943 και τα 864 μέλη της εβραϊκής κοινότητας Κομοτηνής στο μαρτυρικό ταξίδι προς το στρατόπεδο εξόντωσης της Τρεμπλίνκα, όπου εξοντώθηκαν στο πλαίσιο της Τελικής Λύσης. Να σημειωθεί ότι ήδη προετοιμάζονται δράσεις συνέργειας στην ευρύτερη περιοχή της Αν. Μακεδονίας και Θράκης, με τη συμμετοχή του προγράμματος Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού, για την απόδοση τιμής στα θύματα του Ολοκαυτώματος, με αναφορά τη συμπλήρωση 80 χρόνων από την ημέρα εκτοπισμού και εξόντωσης των εβραϊκών κοινοτήτων.
Από έναν χώρο λατρείας που τελεί σήμερα σε καθεστώς σιωπής και μνήμης μιας απούσας κοινότητας, οι συμμετέχοντες κατευθύνθηκαν σε έναν άλλο χώρο προσευχής, ζωντανό και γεμάτο ήχους. Στο Γενί Τζαμί (1585), σημαντικό ισλαμικό μνημείο της περιοχής, τους υποδέχθηκε ο Μουφτής Κομοτηνής, Δρ. Τζιχάτ Χαλήλ. Στον αύλειο χώρο της Μουφτείας και κατόπιν στο εσωτερικό του τεμένους, παρουσίασε τη σημασία του ανεικονικού διακόσμου, εξήγησε τα βασικά στοιχεία της μουσουλμανικής πίστης με βάση τους Πέντε Πυλώνες του Ισλάμ και απάντησε σε ερωτήσεις του κοινού.
Τελικός προορισμός ήταν ο ιστορικός ναός της αρμενικής κοινότητας (1834), αφιερωμένος στον άγιο Γρηγόριο τον Φωτιστή. Ο π. Χοβανές Σαγντετσιάν, πνευματικός προϊστάμενος των αρμενικών κοινοτήτων της Θράκης, μίλησε με απλότητα και ζεστασιά, μεταφέροντας εμπειρίες από τη μακρά διακονία του στον Λίβανο, στο Ιράν, στον Καναδά και τώρα στην Ελλάδα. Η αρμενική κοινότητα παραμένει δραστήριο κομμάτι της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της Κομοτηνής και ο π. Χοβανές τόνισε ότι ο κύριος σκοπός της Αρμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι η υπηρεσία του λαού, είτε αυτός ζει στις πατρογονικές του εστίες είτε στη μεγάλη αρμενική διασπορά ανά την οικουμένη.
Κατά τη διάρκεια του κεράσματος που η αρμενική κοινότητα προσέφερε στο Πνευματικό Κέντρο, ο υπεύθυνος του προγράμματος Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού, Νίκος Κοσμίδης, μοιράστηκε εμπειρίες συνεργασίας με μέλη της Αρμενικής Εκκλησίας στο πλαίσιο του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών και του οικουμενικού διαλόγου, καθώς και αναμνήσεις από την επίσκεψη το 2011 στην έδρα του Καθολικοσάτου της Κιλικίας (σήμερα με έδρα τη Βηρυτό του Λιβάνου), όπου υπηρέτησε κατά το παρελθόν και ο π. Χοβανές.
Ο κληρικός συνέχισε για αρκετή ώρα τη συζήτηση με το κοινό, μοιράζοντας μνήμες ξεριζωμού των Αρμενίων της Μέσης Ανατολής, τη σχέση της διασποράς με τις προκλήσεις του σύγχρονου τρόπου ζωής και την προσαρμογή της λειτουργικής ζωής των αρμενικών κοινοτήτων τόσο στη Δύση όσο και σε χώρες της Μέσης Ανατολής με κυρίαρχη ισλαμική παρουσία.
Αποχαιρετώντας τους συμμετέχοντες, οι διοργανωτές ανακοίνωσαν ότι θα ακολουθήσουν και άλλοι ανάλογοι περίπατοι. Η αξία αυτών των δράσεων, πέρα από την προσφορά γνώσης και εμπειρίας, είναι η υπέρβαση των καθημερινών εμποδίων που αποτρέπουν ανθρώπους που μοιράζονται τον ίδιο τόπο να γνωρίσουν τις αξίες, την πίστη και τον πολιτισμό των συμπολιτών τους.
Το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού ευχαριστεί τον κ. Ριτζαλέο για την πρόσκληση να συμμετάσχει στο πρόγραμμα της ημέρας και να αποτυπώσει την πολύτιμη αυτή εμπειρία συνάντησης με το διαπολιτισμικό περιβάλλον της Κομοτηνής.
Φωτογραφίες: Νίκος Κοσμίδης, Μουφτεία Κομοτηνής
Last modified: 29 Αυγούστου 2025
[mc4wp_form id="5485"]
