29 Οκτωβρίου: Ημέρα Αγνοουμένων Κύπρου – Η πορεία των ερευνών και των ταυτοποιήσεων σήμερα

Στην Ξάνθη θα παρουσιαστεί έκθεση του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τη μνήμη της Κύπρου του 1974

Η 29η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί από το 2010, με ομόφωνη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως Ημέρα Αγνοουμένων Κύπρου, υπενθυμίζοντας μία από τις πλέον επώδυνες και ακόμη ανοιχτές πτυχές της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας.

Περισσότερο από μισό αιώνα μετά την τουρκική εισβολή του 1974, το ζήτημα των αγνοουμένων παραμένει ανοιχτό. Αφορά τόσο τα γεγονότα του 1974 όσο και την περίοδο των διακοινοτικών συγκρούσεων του 1963–1964. Παρά τις έρευνες, τις εκταφές και τις ταυτοποιήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στο πέρασμα των δεκαετιών, πολλές οικογένειες εξακολουθούν να αναζητούν απαντήσεις για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων.

Η διερεύνηση της τύχης των αγνοουμένων αποτελεί αντικείμενο εργασίας της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους στην Κύπρο (ΔΕΑ/CMP), ενός δικοινοτικού οργάνου που συγκροτήθηκε το 1981 με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Εθνών. Το πρόγραμμα εκταφών, ταυτοποιήσεων και επιστροφής λειψάνων στις οικογένειες άρχισε να λειτουργεί το 2006. Στον επίσημο κατάλογο της Επιτροπής περιλαμβάνονται 2.002 αγνοούμενοι, 1.510 Ελληνοκύπριοι και 492 Τουρκοκύπριοι. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η ΔΕΑ στις 7 Οκτωβρίου 2026, είχαν μέχρι τότε ταυτοποιηθεί 1.085 αγνοούμενοι και τα λείψανά τους είχαν επιστραφεί στις οικογένειές τους.

Στην έκθεση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών της 6ης Ιουλίου 2026 (S/2026/550) καταγράφεται η συνέχιση των ανασκαφών από οκτώ δικοινοτικές επιστημονικές ομάδες σε ολόκληρη την Κύπρο. Παράλληλα, η Επιτροπή συνέχιζε την αναζήτηση πληροφοριών για πιθανούς χώρους ταφής, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων αεροφωτογραφίες του τουρκικού στρατού από το 1974 και αρχειακό υλικό της Εθνικής Φρουράς της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το έργο της Επιτροπής υποστηρίζεται οικονομικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που αποτελεί τον βασικό χρηματοδότη της, καθώς και από κράτη που συνεισφέρουν στην υλοποίηση των ερευνών. Μέσα στο 2026, η Κυπριακή Δημοκρατία διέθεσε 380.000 ευρώ, ενώ η Ελλάδα συνεισέφερε 67.000 ευρώ. Πιο πρόσφατα, στις 7 Οκτωβρίου, η ΔΕΑ ανακοίνωσε οικονομική ενίσχυση ύψους 30.000 ευρώ από την Ιρλανδία, ανεβάζοντας τη συνολική συνεισφορά της χώρας από το 2006 στις 530.000 ευρώ.

Σε γραπτή δήλωσή του για τη σημερινή ημέρα, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, υπογράμμισε την ανάγκη συνέχισης των ερευνών, ζητώντας την παροχή πληροφοριών που βρίσκονται στην κατοχή του τουρκικού στρατού και την πρόσβαση σε πιθανούς χώρους ταφής. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «Η αλήθεια για κάθε Αγνοούμενο είναι απαραίτητη προϋπόθεση δικαιοσύνης, συμφιλίωσης και μιας βιώσιμης ειρήνης στον τόπο μας».

Η έκθεση «Κύπρος, 1974. Η μνήμη είναι η μόνη πατρίδα των ανθρώπων» στην Ξάνθη

Η ιστορία των αγνοουμένων αποτελεί μία από τις θεματικές ενότητες της έκθεσης «Κύπρος, 1974. Η μνήμη είναι η μόνη πατρίδα των ανθρώπων», η οποία θα φιλοξενηθεί στην Ξάνθη από τις 18 Δεκεμβρίου 2026 έως τις 12 Φεβρουαρίου 2027, στην Καπναποθήκη «Π».

Για την παρουσίασή της στην Ξάνθη συνεργάζονται το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας και το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, το οποίο αναλαμβάνει τη φιλοξενία της έκθεσης, με την υποστήριξη του διεπιστημονικού προγράμματος Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού.

Η έκθεση περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό ιστορικών τεκμηρίων, φωτογραφιών, προσωπικών αντικειμένων και μαρτυριών, που παραχωρήθηκαν από φορείς και ιδιώτες. Ο αφηγηματικός της άξονας παρακολουθεί την ιστορική διαδρομή της Κύπρου από την καθημερινή ζωή πριν από το 1974 έως το πραξικόπημα, την τουρκική εισβολή, την προσφυγιά, τους εγκλωβισμένους, τους αιχμαλώτους και τους αγνοουμένους. Παράλληλα, παρουσιάζονται ο αντικατοχικός αγώνας, η ανασυγκρότηση της κυπριακής κοινωνίας, η μέριμνα για την πολιτιστική κληρονομιά και την εκπαίδευση, καθώς και η σύγχρονη δημιουργία και οι προοπτικές για το μέλλον.

Η έκθεση θα εγκαινιαστεί την Παρασκευή 18 Δεκεμβρίου 2026, στις 19:00, στην αίθουσα «Βιργινία Τσουδερού» της Καπναποθήκης «Π». Από τις 11 Ιανουαρίου έως τις 12 Φεβρουαρίου 2027 θα υλοποιηθεί εκπαιδευτική δράση για μαθητές, με επίκεντρο τα ιστορικά γεγονότα, τα εκθέματα, το πληροφοριακό υλικό και τις μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα. Παράλληλα, θα είναι δυνατή η πραγματοποίηση οργανωμένων επισκέψεων από φορείς, συλλογικότητες και άλλες ομάδες, κατόπιν προηγούμενης επικοινωνίας με τη Γραμματεία του ΙΘΤΠ.

Την παρουσίαση της έκθεσης στην Ξάνθη υποστηρίζουν επίσης ο Σύλλογος Κυπρίων Ν. Ξάνθης και η πλατφόρμα ιστορικής μνήμης mnemonikon.gr.

Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το αφιέρωμα παρουσιάζουν εκθέματα και πάνελ της έκθεσης «Κύπρος, 1974. Η μνήμη είναι η μόνη πατρίδα των ανθρώπων».